Khi lớp băng dỡ lộ bí mật: vùng đất Nam Cực không biết ánh sáng suốt 120.000 năm

Một vùng biển bên dưới tấm băng dày ở Nam Cực vừa được mở ra sau hàng thiên niên kỷ chìm trong bóng tối. Diện tích bị tiếp xúc với không khí và ánh sáng lần đầu tiên sau khoảng 120.000 năm khiến giới nghiên cứu vội vàng tới ghi chép, vì đây là cơ hội hiếm có để quan sát một hệ sinh thái biển từng bị cô lập hoàn toàn.

Thông tin ban đầu do nhóm nghiên cứu thuộc Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh (BAS) cung cấp cho biết khu vực vừa lộ ra nằm dưới một khối băng trôi vốn được theo dõi trong nhiều thập kỷ. Việc lớp băng lớn vỡ ra đã phơi bày một bề mặt rộng, vốn không hề tiếp xúc với ánh sáng mặt trời trong thời gian rất dài.

Băng Nam Cực.

Tảng băng A-68: câu chuyện của một tảng băng khổng lồ

Khối băng có tên A-68 được ghi nhận là đã tách dần khỏi thềm băng trong nhiều năm. Theo mô tả từ các báo cáo, tảng băng này có kích thước tương đương bang Delaware của Mỹ và được ước tính có khối lượng lên tới 1.000.000 tấn. Những vết nứt đầu tiên trên tảng băng đã xuất hiện từ các thập niên trước, và đến một mốc quyết định vào tháng 7 năm ngoái thì khối băng cuối cùng tách rời hoàn toàn, trôi ra biển rồi dần tan rã.

Diện tích mới xuất hiện và ý nghĩa của con số 5.800 km2

Sau khi A-68 di chuyển và tan, một diện tích rộng khoảng 5.800km² đã được lộ ra. Khu vực này trước đây bị che phủ bởi hàng trăm mét băng, nên việc tiếp xúc trở lại với ánh sáng và không khí là một thay đổi môi trường mang tính bước ngoặt. Đây không chỉ là một hiện tượng địa hình mà còn là cơ hội để kiểm tra những cộng đồng sinh vật có thể đã thích nghi với hoàn cảnh tối tăm, áp suất và nhiệt độ đặc thù dưới lớp băng.

Những lý do các nhà khoa học vội vàng khảo sát

Đội chuyên gia của BAS cho biết họ muốn đến kiểm tra sớm trước khi môi trường khu vực thay đổi do tiếp xúc với ánh sáng. Khi ánh sáng lọt xuống nước, động, thực vật biển từ vùng lân cận có thể xâm nhập và làm thay đổi cấu trúc cộng đồng hiện hữu. Vì vậy, mục tiêu đặt ra là ghi nhận tình trạng ban đầu của hệ sinh thái này — trước mọi tác động bên ngoài — để so sánh với tiến trình biến đổi sau đó.

Theo mô tả của một nhà nghiên cứu trong nhóm, điều chưa biết ở vùng đất mới này khiến họ phải hành động nhanh: lớp băng từng che phủ nơi đây dày đến hàng trăm mét, và giờ là lúc phải thu lại thông tin trước khi mọi thứ bị làm sai lệch bởi sự xâm nhập của các loài mới hay bởi thay đổi vật lý của môi trường.

Băng tan ở Nam Cực để lộ vùng đất 120.000 năm chưa từng thấy ánh Mặt trời.

Gợi ý về sự sống: vì sao các nhà sinh vật biển quan tâm?

Trong quá trình thăm dò các vùng nước quanh Nam Cực, các nhà khoa học đã nhiều lần phát hiện những sinh vật có hình thái và sinh lý rất đặc biệt — những ví dụ tiêu biểu khiến giới chuyên môn đặt câu hỏi về khả năng sống ở môi trường siêu khắc nghiệt. Một vài loài sâu biển với hình dạng khác thường từng được mô tả, cùng với các loài cá đặc thù ở vùng băng có các chất chống đông tự nhiên trong máu và dịch cơ thể. Những phát hiện này gợi ý rằng ở những khu vực chưa từng nhìn thấy ánh sáng trong hàng chục nghìn năm, có thể tồn tại các cộng đồng thích nghi đặc biệt mà chúng ta còn rất ít hiểu biết.

Giả thuyết và kỳ vọng nghiên cứu

Một số nhà nghiên cứu từng nêu ra giả thuyết về khả năng xuất hiện các dạng sống có vẻ ‘lạ’ so với tiêu chuẩn quen thuộc — thậm chí so sánh hàm ý với những dạng sống ngoài hành tinh — dựa trên các loài kỳ dị từng tìm thấy ở Nam Cực. Từ thực tế có các loài sở hữu cơ chế sinh học chống đóng băng đến những sinh vật sống trong bóng tối hoàn toàn, khu vực mới lộ ra được xem là phòng thí nghiệm tự nhiên để kiểm chứng các giả thuyết ấy.

Những điều đội khảo sát cần quan sát

• Thành phần loài hiện hữu ngay sau khi băng lùi: khảo sát để biết loài nào thực sự đã sống ở vùng này khi chưa có ánh sáng.
• Độ dày trầm tích và các chỉ dấu địa chất: giúp đặt tuổi và điều kiện của môi trường trong quá khứ.
• Các adaptions sinh lý của loài bản địa: như cơ chế chống đóng băng hoặc cách chúng kiếm năng lượng trong thiếu sáng.
• Tốc độ biến đổi khi ánh sáng xuất hiện: theo dõi mức độ xâm lấn của loài từ vùng lân cận và thay đổi cấu trúc hệ sinh thái.

Ý nghĩa rộng hơn với khoa học Trái Đất và sinh học

Việc quan sát một cộng đồng bị cô lập kéo dài hàng vạn năm giúp mở rộng hiểu biết về khả năng tồn tại trong điều kiện cực đoan. Những dữ kiện thu thập có thể làm rõ các chiến lược tiến hóa, cơ chế sinh hóa chống đóng băng, và giới hạn sinh thái của sự sống trên Trái Đất. Đồng thời, dữ liệu ấy cũng cung cấp bối cảnh so sánh khi nghiên cứu các môi trường khắc nghiệt khác, kể cả những nơi ngoài hành tinh mà con người quan tâm.

Những câu hỏi còn bỏ ngỏ

Dù có nhiều kỳ vọng, vẫn còn nhiều điều chưa thể khẳng định. Chúng ta chưa biết chính xác các loài nào sống ở khu vực vừa lộ ra, mật độ và mối quan hệ sinh thái ra sao, hay thời gian cần để một hệ sinh thái như vậy thay đổi sau khi tiếp xúc với ánh sáng. Vì thế, dữ liệu thực địa trong những tháng tới sẽ rất quý giá để trả lời những câu hỏi này.

Kết luận: cơ hội hiếm gặp cho nghiên cứu

Sự kiện tảng băng lớn tách rời và làm lộ diện diện tích rộng dưới băng là một cơ hội ít có trong đời để quan sát một môi trường đã bị cô lập trong khoảng thời gian rất dài. Các chuyến khảo sát hiện đang tập trung mục tiêu thu thập tư liệu mô tả trạng thái ban đầu của khu vực, nhằm hiểu rõ hơn về sinh học, địa chất và quá trình biến đổi khi ánh sáng trở lại. Kết quả nghiên cứu có khả năng bổ sung những hiểu biết then chốt về cách sự sống thích nghi ở rìa chịu đựng của Trái Đất.

Độc giả quan tâm đến những bộ sưu tập xe hiếm và câu chuyện đằng sau những mẫu ôtô độc bản có thể mở rộng tầm nhìn với bài viết về những siêu xe hiếm trong gara hoàng gia Brunei, nơi phân tích nguồn gốc, thiết kế và điều khiến mỗi chiếc trở nên gần như vô song.

Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về cách máy bay đối phó với thời tiết cực đoan và tại sao hành khách vẫn an toàn trong nhiều tình huống, bài phân tích cách máy bay vượt bão và rủi ro liên quan cung cấp góc nhìn kỹ thuật và quy trình vận hành liên quan đến hiện tượng thời tiết mạnh.

Với những ai quan tâm tới an toàn trong đám đông, đặc biệt khi đi cùng trẻ nhỏ, hướng dẫn thực tế tại hướng dẫn thoát đám đông an toàn cho trẻ em và người lớn mang lại các bước cụ thể và mẹo ứng phó giúp giảm thiểu rủi ro trong tình huống hỗn loạn.