Khám Phá Bí Ẩn Đằng Sau Những Ngôi Nhà Bị Đốt Trong Văn Hóa Cucuteni-Trypillia

Thông tin khảo cổ học tiết lộ rằng hiện tượng cháy nhà ở văn hóa Cucuteni-Trypillia không hề là sự tình cờ.

Khoảng thời gian từ năm 5500 đến 2750 trước Công nguyên, vùng lãnh thổ từng thuộc Romania, Moldova và Ukraine, đã ghi nhận sự hiện diện của một nhóm người có tên gọi là văn hóa Cucuteni-Trypillia.

Dù không nổi bật như những người Sumer tại vùng Lưỡng Hà, nhưng nền văn hóa Cucuteni-Trypillia lại mang trong mình những giá trị văn hóa và lịch sử không thể xem nhẹ. Họ được công nhận là một trong những xã hội cổ đại đầu tiên ở châu Âu và có vai trò quan trọng trong sự phát triển của nền văn minh nhân loại.

Với địa hình bao quanh bởi dãy núi Carpathian và các con sông Dnieper và Dniester, cư dân Cucuteni-Trypillia rất tiên tiến trong canh tác. Họ biết đến việc trồng các loại ngũ cốc như lúa mì và lúa mạch, đồng thời cũng phát triển nghệ thuật gốm sứ và chế tác trang sức từ đồng. Những chiếc rìu của họ, làm từ đồng, được ứng dụng để chặt cây nhằm xây dựng nhà cửa.

Khi tìm hiểu về nền văn hóa này, người ta không thể không ấn tượng với khả năng xây dựng nhà lớn của họ. Họ đã tạo ra những ngôi nhà to lớn, có diện tích lên tới 700 mét vuông, tương đương kích thước của hai sân bóng rổ, bằng cách gia cố khung gỗ với đất sét khô.

Tuy nhiên, một điều thú vị về văn hóa Cucuteni-Trypillia là hiện tượng bí ẩn xảy ra với các ngôi nhà của họ: định kỳ, cứ khoảng 60 đến 80 năm, các khu nhà lại bị thiêu rụi mà không có lý do rõ ràng.

Thực tế, Cucuteni-Trypillia không phải là cộng đồng cổ đại duy nhất ghi nhận hiện tượng này. Những ngôi nhà bị thiêu rụi ở khu vực Trung và Đông Âu đã trở thành một vấn đề nghiên cứu thú vị, đến mức các nhà khoa học đã gọi hiện tượng này là “Burned house horizon” (khu vực nhà cháy).

Khám Phá Nguyên Nhân Của Hiện Tượng Cháy Nhà

Trong suốt nhiều năm, nguyên nhân gây ra những vụ cháy này đã được lí giải bằng các yếu tố như sét đánh hay tấn công của kẻ thù. Đây là một giả thuyết đáng tin cậy, đặc biệt khi các ngôi nhà thời kỳ đó thường chứa đựng nhiều vật liệu dễ cháy. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: Tại sao cư dân lại tự nguyện phá hủy tài sản của mình?

Nghiên cứu gần đây đã đưa ra một số lý do khiến hiện tượng tự đốt nhà này trở nên khả thi hơn trong bối cảnh văn hóa và xã hội thời kỳ đó.

Mirjana Stevanovic, một nhà khảo cổ học từ Serbia, đưa ra giả thuyết rằng cấu trúc của các ngôi nhà tại đây “đã bị phá hủy do cố tình đốt cháy với lý do mang tính biểu tượng.”

Hình ảnh cộng đồng văn hóa Cucuteni-Trypillia được tái tạo lại bởi những nhà nghiên cứu.

Nghiên cứu của cô đã nhắc nhở mọi người về những công trình nghiên cứu trước đó của Vikentiy Khvoyka, người cũng cho rằng những ngôi nhà được thiêu rụi khi người dân sống trong đó qua đời.

Bên cạnh đó, Evgeniy Yuryevich Krichevski, một nhà khảo cổ học người Nga, lại cho rằng các cộng đồng tiền sử này không phá hủy nhà cửa mà nhằm gia cố chúng.

Theo ông, khi bị đốt, sức nóng từ ngọn lửa sẽ khiến các bức tường đất sét trở nên cứng cáp hơn và khói sẽ giúp xua đuổi côn trùng. Một số nghiên cứu gần đây đã mở rộng quan điểm này với giả thuyết rằng những ngôi nhà cũ thường bị thiêu rụi để tạo ra không gian cho các công trình mới hơn.

Khôi Phục Lịch Sử Qua Nghiên Cứu

Vào năm 2022, một nhóm các nhà khảo cổ học và nhà bảo tồn từ Hungary đã tiến hành một cuộc nghiên cứu nhằm hiểu rõ hơn về hiện tượng cháy nhà này bằng cách phân tích đất và thực vật tại một địa điểm gần Budapest. Kết quả cho thấy trong ba sự kiện đốt cháy xảy ra ở nơi này, được gọi là Százhalombatta-Földvár, có hai sự kiện dường như được thực hiện một cách có chủ ý.

Nhà khảo cổ học Arthur Bankoff cùng Frederik Winter đã thử nghiệm bằng cách mua một ngôi nhà đổ nát từ một gia đình nông dân tại Thung lũng hạ lưu sông Morava ở Serbia. Ngôi nhà này được làm từ nguyên vật liệu tương tự như những ngôi nhà bị cháy trong khu vực. Họ muốn tìm hiểu kết quả của việc đốt nó.

Kết quả cho thấy, mặc dù phần mái gỗ bị thiêu rụi, nhưng những bức tường trát đất sét vẫn giữ được trạng thái nguyên vẹn đáng ngạc nhiên. Điều này cho thấy rằng các vụ đốt cháy trong quá khứ có thể đã được thực hiện một cách có chủ ý, không phải do tình cờ.

Cấu trúc tiêu biểu của một ngôi nhà được xây dựng bởi cộng đồng Cucuteni-Trypillia

Không chỉ Bankoff và Winter tham gia vào các nghiên cứu khoa học này. Vào năm 2018, một nhóm các nhà khảo cổ học đến từ Ukraine và Anh đã thực hiện thử nghiệm bằng cách đốt hai ngôi nhà được xây dựng chính xác theo phong cách của nền văn hóa Cucuteni-Trypillia.

Kết quả cho thấy rằng mặc dù ngọn lửa không thể lan rộng, nhưng các bức tường của cả hai tòa nhà vẫn giữ được sự nguyên vẹn, cùng với nhiều bình đất sét và các hình tượng nhỏ bên trong. Thực tế, nghiên cứu đã cho thấy rằng việc đốt nhà này không chỉ an toàn mà còn có thể kiểm soát được.

Điều đáng ngạc nhiên hơn là lượng nhiên liệu cần thiết để đạt được nhiệt độ tối đa trong quá trình đốt cháy được ghi nhận. Cụ thể, mỗi ngôi nhà một tầng cần khoảng 130 cây xanh để đốt và 250 cây cho những ngôi nhà hai tầng. Như vậy, một khu định cư với 100 ngôi nhà sẽ cần một khu rừng rộng lớn gần 10 km vuông.