Siêu Đập Tam Hiệp: Hệ Lụy Từ 18 Năm Hoạt Động Tích Tụ Trầm Tích Nguy Hiểm

Đập Tam Hiệp, được xem là công trình thủy điện lớn nhất trong lịch sử nhân loại, đã tạo nên một kỷ lục mà chưa công trình nào khác có thể vượt qua. Theo thông tin từ CNN, dự án này tốn đến 200 tỷ Nhân dân tệ (28,6 tỷ USD) và mất gần hai thập kỷ để hoàn thiện, đồng thời dẫn đến việc di dời hơn 1 triệu cư dân sống dọc sông Dương Tử. Hoàn thành vào năm 2006, đập có chiều cao 181 mét và chiều dài 2.335 mét, đánh dấu một mốc son trong việc điều chỉnh dòng chảy của con sông dài nhất châu Á.

Được xây dựng với mục tiêu không chỉ cung cấp điện cho sự phát triển kinh tế của Trung Quốc mà còn để bảo vệ người dân khỏi nguy cơ lũ lụt, đập Tam Hiệp nằm ở vị trí hiểm trở bậc nhất. Washington Post đã đưa ra so sánh giữa công trình này với các kim tự tháp của Ai Cập để nhấn mạnh tầm quan trọng và quy mô của nó.

Hình ảnh cho thấy quá trình xả lũ tại Đập Tam Hiệp vào ngày 27/7/2020. (Ảnh: Wang Gang/Xinhua via Getty Images).

Đập Tam Hiệp không chỉ nổi tiếng với vai trò sản xuất điện, mà còn được coi là một “gã khổng lồ” trong ngành điện lực. Nhà máy điện ở đây có công suất lắp đặt lên đến 22.500 Megawatt, gấp ba lần so với Đập Grand Coulee của Mỹ. Trong gần 20 năm qua, đập đã đóng góp trên 22.000 tỷ Nhân dân tệ (hơn 3.000 tỷ USD) cho nền kinh tế Trung Quốc.

Đặc biệt, trong các năm 2018, 2020 và 2021, sản lượng điện hàng năm của nhà máy đều vượt ngưỡng 100 tỷ kilowatt-giờ (kWh). Năm 2020, công trình này đã thiết lập kỷ lục thế giới với 111,8 tỷ kWh điện sạch được sản xuất.

“Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết” – Quốc vụ viện Trung Quốc cảnh báo về tình hình hiện tại.

Những Thách Thức Đối Với Đập Tam Hiệp

Bên cạnh những lợi ích kinh tế, đập Tam Hiệp còn gây ra nhiều tác động xấu đến địa chất và sinh kế của hàng triệu người.

Khối lượng nước lớn trong hồ chứa đã gây ra hiện tượng xói mòn bờ sông. NASA thậm chí nhận định rằng đập này có thể làm chậm tốc độ quay của Trái đất do khối lượng nước khổng lồ.

Đặc biệt, trầm tích tích tụ là vấn đề đáng lo ngại nhất. Đập Tam Hiệp đã cản trở dòng chảy tự nhiên của sông Dương Tử, khiến một lượng lớn phù sa bị giữ lại, gây khó khăn trong việc kiểm soát lũ lụt và dẫn đến xói mòn nghiêm trọng ở hạ lưu.

Theo thông tin mới nhất, sau 18 năm hoạt động, đập đã tích tụ lên đến 1,8 tỷ tấn trầm tích, tương đương với một ngọn núi nhỏ. Điều này đã được ghi nhận trong một nghiên cứu gần đây của PGS. Bas Van Maren và Giáo sư Shilun Yang.

Hình ảnh cho thấy lưu lượng nước chảy vào đập Tam Hiệp vào năm 2020 là 75.000 mét khối/giây. (Ảnh: Xinhua/PA).

Nghiên cứu còn chỉ ra rằng, trước khi có đập, kích thước trung bình của các hạt trầm tích là khoảng 10 micromet, nhưng sau khi đập đi vào hoạt động, con số này đã giảm xuống còn 4,4 micromet. Điều này chứng tỏ rằng sông Dương Tử chỉ còn giải phóng được đất sét và bùn mịn, trong khi các loại trầm tích lớn hơn chỉ được thải ra khi có hiện tượng xả lũ lớn.

Hậu Quả Của Việc Tích Tụ Trầm Tích

Đập Tam Hiệp chặn dòng sông Dương Tử, một khi trầm tích ngày càng tích tụ sẽ gây ra những hiểm họa với khu vực Trùng Khánh. Nếu tình trạng này tiếp diễn, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.

Giáo sư Hoàng Vạn Lý đã từng dự đoán rằng các cảng của Trùng Khánh sẽ bị tắc nghẽn bởi phù sa và sỏi trong vòng một thập kỷ.

Giáo sư, kỹ sư thủy lực Hoàng Vạn Lý. (Ảnh: Hoàng Vạn Lý).

Washington Post cũng đã cảnh báo rằng lượng phù sa lớn sẽ ảnh hưởng đến các tuabin tại đập, làm giảm hiệu suất phát điện và gây ra lũ lụt nghiêm trọng hơn.

“Các kỹ sư đã bỏ qua các lớp sỏi và cát di chuyển chậm ở lòng sông. Sự tích tụ bùn lẫn với hàng triệu tấn phù sa hàng năm sẽ khiến cảng Trùng Khánh bị tắc, ảnh hưởng đến dân cư và gây thiệt hại lớn.” Đây là lời cảnh báo từ Giáo sư Hoàng Vạn Lý từ nhiều năm trước.

Thực tế đã cho thấy những lời cảnh báo này không phải là không có cơ sở. Sau 18 năm vận hành, đập Tam Hiệp đã tích tụ 1,8 tỷ tấn trầm tích, và quá trình này vẫn tiếp tục với tốc độ 100 triệu tấn mỗi năm.

Việc tích tụ trầm tích sẽ làm giảm dung tích của hồ chứa, từ đó ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát lũ lụt, đặc biệt tại các khu vực dân cư đông đúc và phát triển kinh tế. Trung Quốc đang đứng trước thách thức lớn trong việc tìm ra giải pháp bền vững cho vấn đề này, nhằm bảo vệ môi trường sinh thái sông Dương Tử và an toàn cho người dân.