Giải Mã Hiện Tượng Déjà Vu: Khám Phá Khoa Học Đằng Sau Cảm Giác Lạ Kỳ Bí

Hiện tượng déjà vu giờ đây đã được công nhận trong lĩnh vực khoa học.

Các bạn có bao giờ trải qua cảm giác kỳ lạ khi thực hiện một điều gì đó mà cảm thấy như đã làm trước đây, nhưng không thể nhớ rõ thời điểm nào không? Cảm giác này mang đến sự bối rối, vừa quen thuộc lại vừa lạ lẫm.

Đối với nhiều người, déjà vu là một trải nghiệm phổ biến, theo các khảo sát, khoảng 66% chúng ta đã từng có ít nhất một lần trong đời. Cảm giác này đã khiến cho nhiều triết gia, nhà thần kinh học và những nhà nghiên cứu băn khoăn trong suốt nhiều thập kỷ.

Déjà vu, từ tiếng Pháp có nghĩa là “đã thấy”, đã được khái quát từ năm 1876 bởi Émile Boirac, một nhà nghiên cứu triết học và tâm thần.

Ảnh: Déjà vu – từ tiếng Pháp được đưa ra bởi Émile Boirac, ngụ ý sự cảm nhận đã trải qua trước đó. (Ảnh: Patrick Chauvel, MD / Health.clevelandclinic.org)

Từ cuối thế kỷ 19, nhiều giả thuyết đã được đưa ra nhằm tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến hiện tượng déjà vu. Một số cho rằng nó liên quan đến sự rối loạn chức năng tâm thần, trong khi những người khác cho rằng đây có thể là một trục trặc tạm thời trong bộ nhớ.

Déjà Vu: Từ Huyền Bí Đến Khoa Học Chính Thống

Vào đầu thế kỷ 21, Tiến sĩ Alan Brown – một giáo sư tâm thần học và dịch tễ học tại Trung tâm Y tế Đại học Columbia, đã quyết định tập hợp các nghiên cứu liên quan đến déjà vu đã tồn tại cho đến lúc đó.

Tiến sĩ Alan Brown – chuyên gia hàng đầu trong nghiên cứu déjà vu. (Ảnh: Columbiapsychiatry)

Vào năm 2003, ông đã công bố một bài báo trên tạp chí Psychological Bulletin, nơi ông tổng hợp thông tin từ các nghiên cứu trước đây và làm sáng tỏ những hiểu biết còn chưa đầy đủ về hiện tượng này. Nghiên cứu của ông đã tạo nền tảng cho các nhà khoa học tiếp theo nghiên cứu sâu hơn về déjà vu.

Phần lớn tài liệu trước đó về déjà vu đều mang màu sắc huyền bí, liên quan đến sự siêu nhiên như tiền kiếp hay khả năng tâm linh. Tuy nhiên, hiện tượng này cũng gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu vì trải nghiệm của nó thường xảy ra trong thời gian ngắn và không có bất kỳ cảnh báo nào về thời điểm sẽ xảy ra, điều này làm cho việc nghiên cứu trở nên đầy thách thức.

Từ các nghiên cứu này, Alan Brown đã rút ra được một số phát hiện quan trọng về déjà vu. Chẳng hạn, ông nhận thấy 2/3 dân số đã trải nghiệm déjà vu ít nhất một lần, và yếu tố kích thích phổ biến nhất thường là một khung cảnh hoặc địa điểm.

Ông cũng chỉ ra rằng có thể có sự liên kết nào đó giữa déjà vu và một số loại hoạt động co giật trong não mà đã được đề cập trong các tài liệu y khoa từ cả thế kỷ trước.

Những điều mà Alan Brown tìm ra đã giúp đưa déjà vu vào hệ thống nghiên cứu khoa học chính thống, nhờ vào việc xuất hiện trên các tạp chí khoa học mà nhiều nhà nghiên cứu tâm lý học tìm đến. Những công trình của ông đã thúc đẩy các nghiên cứu tiếp theo với nhiều thử nghiệm để điều tra vấn đề này.

Thí Nghiệm Déjà Vu Trong Phòng Thí Nghiệm Tâm Lý

Nhờ vào công trình của Alan Brown, một nhóm nghiên cứu do giáo sư Anne Cleary tại Đại học Bang Colorado dẫn dắt đã thực hiện nhiều thí nghiệm nhằm kiểm tra các giả thuyết về nguyên nhân dẫn đến déjà vu.

Nhóm nghiên cứu của giáo sư Cleary đã nghiên cứu một giả thuyết cổ xưa cho rằng déjà vu có thể xuất hiện khi có sự tương đồng không gian giữa một cảnh hiện tại và một cảnh trong ký ức chưa được kích hoạt. Các nhà tâm lý học gọi giả thuyết này là giả thuyết về sự quen thuộc của Tâm lý học Gestalt.

Ví dụ, bạn có thể cảm thấy như đã đến một bệnh viện nào đó mà chưa từng đặt chân đến. Trong trường hợp này, có thể do bố cục của nơi đó giống với một hồi ức nào đó mà bạn đã trải qua, dù không nhớ rõ.

Theo các nhà nghiên cứu, trải nghiệm này xảy ra từ rất lâu trước khi nó được gọi tên. (Ảnh: Internet)

Tình huống này có thể là nơi mà đồ đạc được sắp xếp giống hệt như một kỷ niệm nào đó, và bởi vậy bạn sẽ cảm thấy quen thuộc mặc dù chưa từng đến đó.

Nghiên cứu đã sử dụng công nghệ thực tế ảo để mời mọi người vào những tình huống cụ thể, từ đó giúp các nhà khoa học quan sát sự phản ứng của họ trong môi trường đó.

Kết quả dự đoán cho thấy rằng déjà vu sẽ xảy ra thường xuyên hơn khi một người ở trong một khung cảnh có cấu trúc không gian tương tự với một cảnh trước đó mà họ đã từng trải qua nhưng không nhớ rõ.

Điều này gợi ý rằng một trong những yếu tố góp phần cho déjà vu có thể là sự tương đồng về không gian của một hoàn cảnh mới so với một kỷ niệm không được nhớ đến.

Như vậy, sự tương đồng về không gian có thể chỉ là một trong nhiều yếu tố dẫn đến cảm giác này. Hiện giờ, nhiều nghiên cứu vẫn đang tiếp tục được thực hiện để tìm hiểu thêm về hiện tượng bí ẩn này.

Thuật ngữ déjà vu, được đặt bởi Émile Boirac vào năm 1876, cho thấy rằng con người đã cảm nhận được hiện tượng này từ lâu trước khi nó được định danh. Nhiều thế kỷ qua, con người thường coi déjà vu là minh chứng cho các niềm tin của họ.

Nhiều nhà tâm lý học, như Sigmund Freud hay Carl Jung, có các quan điểm khác nhau về déjà vu; nhưng đến nay, những câu hỏi về nó vẫn còn chưa được giải đáp hoàn toàn. Tuy nhiên, việc nghiên cứu khoa học nghiêm túc về déjà vu hiện đang diễn ra, mở ra hy vọng cho sự hiểu biết sâu sắc hơn về các quá trình trí nhớ.

“Tôi tin rằng nghiên cứu về déjà vu sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về trí nhớ và các cơ chế tâm lý phức tạp hơn chỉ việc tìm hiểu về hiện tượng này”, Anne Cleary cho biết.